رانت

رانت //  

rentier

رانت درآمدی است که برای تحصیل آن ، کوشش و کار لازم همراه با نظم و خلاقیت و برنامه ریزی شکل نگرفته باشد و در مفهوم اروپائی به صاحبان مستغلات که از اجاره آن بهره مند میشوند گفته میشود ولی در ایران منظور گویندگان و نویسندگان از واژه رانت " مداخل " است که معادل آن را در هیچ فرهنگ اروپائی نمیتوان یافت زیرا مداخل نه انعام است ، نه مژدگانی نه سیروسات، یکی از ویژگیهای مشاغل و پست های حساس دولتی است که در مدتی کوتاه ثروتی افسانه ای برای متصدی فراهم می آورد .

 مدیریت در دو محیط رانتی و غیر رانتی کاملا دو شکل و محتوای متفاوت دارد .رانت خواری، رایگان طلبی و مفت خواری خلاف آموزه های علم مدیریت است  که  در محیط غیر رانتی که محیطی مبتنی بر رقابت است کاملا ملاحظه و اعمال میشود حال آنکه در محیط رانتی برنامه ریزی های مدیریتی فقط جنبه نمایشی و تشریفاتی دارند ، بهره وری و کارائی و شایستگی اساسا مطرح نیست چرا که دولت همه جا در اقتصاد حضور دارد و هم اوست که میتواند در هر بخشی که ناکار آمدی بوجود آید ، با تکیه به رانت ناکارائی را پنهان نموده و شرکتها یا بخش های زیان ده را باز هم سرپا نگهدارد .گسترش فساد و رشوه از مشخصات عمده اقتصاد مبتنی بررانت است

همچنین واژه رانتیر به دولتی اطلاق میشود که بخش اصلی درآمدش را از یک منبع مثل نفت خام ، گاز و یا الماس به دست میاورد و ویژگی درآمدهای رانتی اینست که دولت را با فعالیتهای اقتصادی جامعه و به تبع آن درآمدهای مالیاتی بیگانه و بی نیاز میکند و در نتیجه روز به روز فاصله بیشتری بین دولت و ملت ایجاد میشود و دولت هویتی مستقل از مردم پیدا میکند .

واژه رانت نخستین بار توسط آدام اسمیت و در قرن 18 م وارد اقتصاد شد . در اقتصاد های مدرن بیش از 90% از درآمدهای دولت از محل مالیات شهروندان به دست مییاید اما در اقتصادهای رانتی کمتر از 20% از درآمدهای دولت را مالیات شهروندان تشکیل میدهد . در دولتهای رانتیه به دلیل غیبت مالیات ، شهروندان انگیزه کمی برای فشار به دولتها در زمینه مسئولیت پذیری و یا پاسخ گوئی به نیازهایشان دارند و در چنین محیط نابرابر و غیر رقابتی ، احزاب نیز نمیتوانند به شکلی پایدار و محکم ریشه کنند و در نتیجه دولت جامعه را بسوی پوپولیسم هدایت میکند . در دولتهای رانتیر هم تولید کم است هم مالیات هم فعالیت احزاب و هم رقابتهای سیاسی و اقتصادی ، بهره وری ، کارائی و شایسته سالاری که اساسا مطرح نیست و دولت نیزهمواره غیر پاسخگو است . رادیو ، تلویزیون ، روزنامه ها حتی دین و اخلاق و موسیقی و سینما، شعر و هنرهای دیگر را دولت به پشتوانه درآمد سرشار خویش از منبع رانت یا به خدمت خود میگیرد و یا خاموش میکند ، در چنین فضائی حق انتخاب سیاسی به شهروندان داده نمیشود و انتخابات به شکل مهندسی اداره میشود . در نظامهای مبتنی بر رانت ، قضاوت عادلانه و بیطرفانه به وجود نمی آید و امنیت سیاسی و اقتصادی همواره در معرض فروپاشی است . شرکتهای خصوصی ، شهامت سرمایه  گزاری را از دست میدهند روحیه کار ، تلاش و کوشش و خلاقیت و نظام شایسته سالاری نابود میشود اما فساد حرف اول را میزند .

/ 0 نظر / 4 بازدید