مقالات سياسي و اجتماعي
صفحه نخست   ::   آرشيو  ::   تماس با من   
 
نيم نگاهي به آنچه كه دكتر مصدق براي نخستين بار در ايران به انجام رسانيد

نيم نگاهي به آنچه كه دكتر مصدق براي نخستين بار در ايران به انجام رسانيد

با گذشت نيم قرن از ناسيس دولت ملي ،اينك بزرگمردي را گرامي ميداريم كه استيفاي حقوق ملت را در برقراري مردمسالاري،شايسته سالاري ،در ملي كردن صنعت نفت و نجات ثروت ملي از چنگال طمعكار استعمارگر وسامان دادن به اقتصاد ملي و همچنين دعوت از نيمه پنهان و غايب جامعه يعني زنان به حضور در صحنه هاي سياسي و اجتماعي جهت ايفاي نقش براي تعيين سرنوشت خويش ،و اصلاح اداري و قضائي كشور را يك تنه بر دوش گرفت وآغاز كرد .
پس از وقايع شهريور بيست ،در انتخابات مجلس چهاردهم نماينده اول تهران شد و نخستين اقدام او مخالفت با اعتبارنامه سيد ضياو ريشه هاي كودتاي 1299بود كه در آن سيد ضياء با حمايت دولت انگليس نقش اول را ايفا نموده بود و به استقلال وآزادي ودموكراسي كشور اسيبهاي جدي واردكرده بود . اوج فعاليت دكتر مصدق در مجلس 14 رد درخواست دولت شوروي براي اعطاي امتياز نفت شمال و طرح سياست موازنه منفي بود كه به تنهائي يك آپوزيسيون يكنفره را در مجلس ايجاد كرد .در اين تاريخ قواي مسلح شوروي هنوز از ايران خارج نشده بود و در خيابانهاي تهران رژه ميرفتند .حزب توده نيز بشدت از پيشنهاد كافتارادزه نماينده دولت شوروي حمايت ميكرد و در داخل كشور كمتر گروهي جرات مخالفت علني با اين پيشنهاد را داشت . مصدق چون استقبال نمايندگان را از سخنان مستدل خويش مشاهده نمود فرصت را مغتنم شمرده و براي نخستين بار به قرارداد1933نفت جنوب با دولت انگليس نيز حمله كرد . پس از سقوط دولت قوام در سال 1326 مجلس با 54 راي تمايل براي نخست وزيري ابراهيم حكيمي در برابر53راي كه در غياب دكتر مصدق به او داد افق تازه اي در زندگي سياسي دكتر مصدق گشوده شد .در تاريخ 23 مهرماه 1328 دكتر مصدق همراه جمع كثيري براي اعتراض به نحوه انتخابات در دربار متحصن شد كه نتيجه ملموس اين تحصن تشكيل جبهه ملي ايران در تاريخ اول آبان بود
سال 1329 در شرايطي آغاز شد كه در صحنه شطرنج سياسي كشور ،جبهه ملي ايران با چهار روز تحصن واعتصاب غذا در دربار(22/7/28) و فدائيان اسلام با ترور هژير وزير دربار (13/8/28) اعلام حضور سياسي كرده بودند .دوره اول مجلس سنا و دوره شانردهم مجلس شوراي ملي روز اول بهمن 28 بدون حضور نمايندگان تهران و پس از تبعيد كوتاه مدت دكتر مصدق به احمد آباد تشكيل شد .شاه كه سوداي خودكامگي در سر داشت بي آنكه بنا بر سنت پارلماني منتظر راي تمايل مجلس بماند ساعد را مامور تشكيل كابينه كرد .ولي ساعد موفق به كسب راي اعتماد از مجلس نشد و در تاريخ 28/12/28كنار گذاشته شد .22 فروردين علي منصور نخست وزير جديد ازمجلس راي اعتماد گرفت و در همين روز دكتر مصدق و جمعي از يارانش به مجلس راه يافتند .پنجم تير ماه 29 دكتر مصدق به رياست كميسيون نفت در مجلس بر گزيده شد و در همين تاريخ سپهبد رزم آرانيز بدون راي تمايل مجلس فرمان نخست وزيري گرفت و هنگاميكه براي معرفي كابينه در مجلس حضور يافت با مخالفت شديد اقليت به رهبري دكتر مصدق و يارانش كه ميگفتند زير بار ديكتاتوري نمي رويم روبرو گرديد و در نتيجه نتوانست در اين تاريخ از مجلس راي اعتماد بگيرد ولي در جلسه مورخ 13/4/29از 107نفر حاضر 93نفر راي اعتماد به دولت او دادند .گر چه دكتر مصدق و يارانش كماكان مخالف بودند . به گفته سرهنگ نجاتي ،سپهبد رزم آرا جوان باهوش جاه طلب و آشنا به زد وبندهاي سياسي بود و ارتش را در پشت سر خويش داشت و اگر زنده ميماند و ظوفان نفت را از سر ميگذراند محتملا بسلط حكومت شاه را بر ميچيد و چه بسا تاريخ سياسي ايران در مسير ديگري قرار ميگرفت .ملي او با حكومت به شيوه دموكراسي ،ميانه اي نداشت و به اصالت جنبش ضد استعماري نفت و پشتوانه مردمي آن پي نبرده بود . در مرداد29نخست وزير دستور دادليستي از مامورين فاسد دولت تهيه شود كه به بند(ج) معروف شد .دكتر مصدق و نريمان در تائيد و ضرورت اجراي ليست سخنراني كردند ولي عده زيادي از نمايندگان مجلس هيات تصفيه را تقبيح نمودند .بين دكتر مصدق و سردار فاخر حكمت بر سر تصميمات هيات تصفيه مشاجره شديدي پيش آمد كه موجب تعطيل جلسه شد .
ششم مهر ماه 29 ،دكتر مصدق و يارانش دولت رزم آرا را بعلت تعلل در استيفاي حقوق ملت ايران در مورد نفت جنوب استيضاح نمودند ولي مجلس در تاريخ 27/7/29به اين استيضاح راي سكوت داد. در آذر همان سال گزارش كميسيون نفت متضمن پيشنهاد ملي كردن صنعت نفت ايران با امضاي دكتر مصدق و ده نفر از يارانش در مجلس قرائت شد .28/آذر 29دكتر شايگان ومحمود نريمان بتفصيل در باره ملي شدن صنعت نفت در مجلس سخنراني كردند .30 آذر 29 دانشجويان دانشگاه تهران همراه با شعارهائي مبني بر ضرورت ملي شدن صنعت نفت و ابطال قرارداد1933 در ميدان بهارستان اجتماع نمودند .اول ديماه 29 متينگ بزرگي در مسجد شاه تشكيل شد و ناطقين در مورد ملي كردن صنعت نفت سخنراني كردند .3ديماه 29 نخست وزير علي رزم آرا در جلسه خصوصي مجلس گفت :ايران توان كافي براي اداره صنعت نفت را ندارد و ملي كردن صنعت نفت بزرگترين خيانت است . وزير دارائي نيز ضمن مخالفت با ملي شدت صنعت نفت كميسيون نفت را به عدول از وظيفه متهم كرد. بدنبال حمله شديد مطبوعات به دولت متينگ عظيمي در ميدان بهارستان بسود ملي شدن صنعت نفت تشكيل شد . وزيران راه ،فرهنگ و دربار استعفا نمودند . 16اسفند 29 سپهبد رزم آرانخست وزير در مجلس ختم آيت الله فيض به قتل رسيد .او در معيت اسدالله علم وزير كار به مسجدرفته بود كه از دو طرف مورد اصابت گلوله قرار گرفت .بنا به نوشته سرهنگ غلامرضا رحماني در قتل رزم آرا علاوه بر فدائيان اسلام ، شاه نيز كه نگران كودتا از سوي رزم آرا بود دخالت داشت . 17 اسفند 29 كميسيون خاص نفت ، ملي شدن صنعت نفت را تصويب كرد .در 18/12/29به دعوت جبهه ملي تظاهرات عظيمي براي ملي شدن صنعت نفت در ميدان بهارستان تشكيل شد .23/12/29سفارت انگليس طي يادداشتي به ملي شدن صنعت نفت در كميسيون خاص نفت اعتراض كرد .ولي در جلسه علني مجلس شوراي ملي طرح ملي شدن صنعت نفت به اتفاق آرا،به تصويب رسيد .مردم نمايندگان مجلس را غرق در بوسه كردند .29/12/29مجلس سنا راي مجلس شوراي ملي را در مورد ملي شدن صنعت نفت ايران تائيد كرد وشاه در همين تاريخ قانون را امضا نمود . هر چند طرح پيشنهادي دكتر مصدق بعنوان شرط پذيرفتن مقام نخست وزيري تصويب شد ولي دكتر مصدق در طول مدت نخست وزيري علاوه بر اجراي قانون ملي شدن صنعت نفت خدمات بسياري به ايران نمود كه اهم آنها را ميتوان بشرح زير خلاصه نمود :
1-تصويب لايحه استرداد10 %سهم مالكانه محصول به كشاورزان .
2- واريز 10 %ديگر بحساب ويژه عمران روستاها تا زير نظر شوراي منتخب ده صرف بهبود راه و آموزش و پرورش شود .
2-براي مقابله با هزينه بالاي مسكن ، وزارت دارائي مسئوليت يافت زمينهاي شهري متعلق به دولت را در قطعات كوچك و بهاي ارزان به افراد نيازمند بفروشد .
4- به دستور دولت اجاره مسكن نيز 10 % كاهش يافت و بانك ساختمان براي احداث خانه هاي ارزان قيمت تاسيس شد كه نارمك ونازي آباد محصول فعاليتهاي اين بانك است .
5-لايحه حمايت از كارگران و كارمندان منجر به تاسيس سازمان بيمه هاي اجتماعي گرديد كه در آن تاريخ شامل بيمه بيماري و حوادث براي كليه كارگران و خانواده هاي آنها و مخارج مهم اتز قبيل ازدواج و تولد فرزندان و كفن و دفن و مزاياي رفاهي بعنوان كمك عائله مندي و كمك ايام بيكاري ، كه هيچ كدام اين موارد قبلا در ايران سابقه نداشت .
6- اصلاح قانون انتخابات بدليل مخالفت آيت الله بروجردي در قم وآيت الله بهبهاني در تهران با اعطاي حق راي به زنان مورد بحث و جدلهاي بسيار قرار گرفت و با وجودي كه لايحه آن تهيه شده بود اما بجائي نرسيد ولي دكتر مصدق از پاي ننشست و در قانون انتخابات انجمنهاي شهر با حذف لغت (رجال)دشمني پايدار و هنوز فراموش نشده برخي حوزه هاي علميه را بجان خويش خريد .
7- اصلاحات در نيروهاي مسلح نيز بكمك سازمان افسران ناسيوناليست صورت گرفت و تعداد136نفر از امراي فاسد ارتش به دستور دكتر مصدق بازنشسته شدند كه بسياري از آنها نظير گيلانشاه و زاهدي در كودتاي 28مرداددخالت مستقيم داشتند .
8- اصلاح نظام قضائي كشور نيز به كمك عبدالعلي لطفي وزير دادگستري ، با حذف كليه دادگاههاي ويژه و مهمتر از همه اداره دادرسي ارتش و تحويل كار آنها به محاكم دادگستري و پاكسازي دادگستري از قضات و كارمندان فاسد و تاسيس ديوان انتظامي قضات شكل گرفت .بعد از كودتاي 28مرداد جمعي از اوباش به خانه لطفي حمله كردند و دنده اش را شكسته و او را كور كردند . لطفي در بيمارستان براثر شدت جراحات در گذشت .
9- دكتر مصدق به موازات ملي كردن صنايع نفت كشور امتياز شيلات شمال كشور را نيز كه از سال 1925 مبيكي از اتباع روسيه تزاري بنام ليانازف واگذار شده بود و در سال 1306 توسط رضا شاه براي 25 سال ديگر تمديد شده بود و در پايان ژانويه 1935 به پايان ميرسيد تمديد ننمود . حزب توده ايران اين تصميم دولت را مورد انتقاد شديد قرار دادو نوشت كه دفاع از شوروي ،دفاع از صلح و آزادي و استقلال ملي است .( بسوي آينده 13 بهمن 31)
خدمات تاريخي دولت دكتر مصدق كه رئوس برخي از آنها ذكر گرديد ، دشمني سه كشور خارجي يعني روس و انگليس و آمريكا و سه دشمن داخلي يعني دربار ،حزب توده و بخشي از روحانيت سنتي و متحجر را بر انگيخت كه با خود خواهي و خيانت برخي همرهان سابق حاصل آن چيزي جز كودتاي ننگين 28 مرداد32 نبود .


نقد و نظر () | ۱۳۸٢/٤/۱٧ - هرمز ممیزی |لينک به نوشته