مقالات سياسي و اجتماعي
صفحه نخست   ::   آرشيو  ::   تماس با من   
 
بذر انديشه آزادی ۲۱۵

   

 

رد پای اندیشه ایرانی (5) طالبوف

 

در یک خانواده متوسط در تبریز بدنیا امد و نوشته های او بر انقلاب مشروطه

تاثیر گذاشت . محور عقائد او که در کتاب (احمد) در سه جلد منتشر شد عمدتا

حول محور آزادی و انتقاد دور میزند . طالبوف میگوید " انسان آن روزی انسان

شد که لفظ چون و چرا گفتن و ماهیت هر چیزی را جستن گرفت " طالبوف بین

قانون ناشی از دستگاه استبداد و قانون ناشی از اراده و حاکمیت مردم تمایز قائل

میشد و نگاهی روشنگرانه به ملت و ملی گرائی داشت ولی به تعصبات ملی آلوده

نبود . طالبوف مفهوم ملت را چنان بسط داد که حقوق بین المللی را هم در برمیگرفت

و برای حل و فصل مناقشات بین المللی پیشنهاد تاسیس یک اتحادیه ملل عالم که در

آن همه ساکنان زمین به مثابه اعضای یک خانواده باشند طراحی نمود. او آزادی را

به سه بخش آزادی هویت، آزادی عقائد و آزادی قول تقسیم نمود و برای توضیح

آزادی عقائد به استعاره (نقود مالیه) متوسل شد " عقائد و آرا نقود منقولات و معقولات

انسان است ، بدیهی است هیچ کس نقد خود را رایگان نمیدهد" او قانون را ناشی از

حاکمیت مردم میدانست و میگفت" اگر ما برای خودمان قانون وضع کنیم ، اساس

آن شریعت پاک اسلام و نصوص مقدسه اسلام است".طالبوف اراده مردم را بااراده

خدا یکی میدانست و از این طریق سازگاری بین دو حوزه مذکور را امکان پذیرمیساخت

"قانون که برای اعتدال عمومی با اکثریت آرا  وضع میشود ، چون صدای جماعت

صدای خدا است ، اثر کلمات آسمانی خواهد داشت" طالبوف عقیده داشت که " وحدت

الله را ذرات کائنات گواه است ، زیرا که موجودات مرکب از ذرات است و هر ذره ای

فی حده هم واحد و هم حامل وحدت میباشد" طالبوف برای حل ناسازگاری بین قوانین

الهی و انسانی با اشاره به آیات 30/2 و 70/17 قرآن مجید معتقد بود که انسان خلیفه

خدا در روی زمین است و بار سنگین امانت بر دوش او قرار گرفته .

طالبوف در پاسخ به سئوال یک روحانی که میپرسد"مگر احکام شرعی ما حقوق و

حدود را مشخص نکرده؟"پاسخ میدهد " چرا، برای هزار سال قبل بسیار خوب و بجا

درست کرده ، بهترین قوانین تمدن و شرایع ادیان دنیا بوده و هست ولی به عصر ما که

هیچ ، نسبت به صد سال قبل ندارد و اضافه میکند "هر چند خود قران در معرض تغییر

نیست ، آن دسته از احکام آن که به حوزه عرضی مربوط است تغییر پذیر است."

طالبوف از ناسازگاری بین بخشهائی از مدرنیت و هویت ملی نیز آگاه بود و به ایرانیان

میگفت که "از هیچ ملت جز علم و صنعت و معلومات مفیده چیزی قبول نکنید حب وطن را

بفهمید . تقلید ننمائید یعنی در همه جا و همیشه ایرانی باشید. مشرق زمین غیر از مغرب

رمین است در یکی آفتاب طلوع میکند و در دیگری غروب مینماید. این دلیل ساده کافی

است که خودمان را با انها فرق دهیم" طالبوف از جمله نخستین کسانی بود که ضرورت

مبارزه با استعمار را طرح نمود و زمینه را برای ظهور سید جمال الدین اسد آبادی فراهم

ساخت.

 


نقد و نظر () | ۱۳۸۳/٧/٧ - هرمز ممیزی |لينک به نوشته